|
AKI
YERUSHALAYIM #87
ANTOLOJIA DJUDEO-ESPANYOLA
Seleksion de tekstos eskojidos de manaderos diversos i kopiados adaptandolos a la grafia de Aki Yerushalayim, afin de dar una idea de los diferentes estilos i niveles linguistikos ke se reflektan en la kreasion literaria en ladino a lo largo del tiempo.
TIO MOSHON - EL KORREDOR DE NOVIAS
Yitshak Benrubi (de un manusrito inedito)
Una de las mas popularas serias de programas de la Emision Djudeo-espanyola de Kol Israel, en los anyos 1060-1970, era la de "Shimon Shimon" - sketches umoristikos eskritos por Yitshak Benrubi i prezentados por el mizmo, kon un chiko grupo de kolaboradores.
Aun ke ya ay mas de 30 anyos ke esta seria kedo de ser transmetida, en segito a la muerte de Benrubi, ay munchos ke se akodran de eya kon nostaljia. Aprovechando la okazion ke ultimamente yegaron a muestras manos los manuskritos de unos kuantos de estos sketches, eskojimos para este numero uno ke trata de un aspekto muy interesante del folklor de los djudios de Saloniko (i otras komunidades sefaradis) - el de Korredor de Novias.
Los personajes:
Mishel – Patron de kafe
Moshon: Korredor de novias
Mazaltov: Vizina
Tsvi: Moso en la kaza del Dr Mizrahi
Sra Mizrahi; Mujer del Dr Mizrahi, esta bushkando novio para su ija
Dora: Ija de la Sra Mizrahi
Dr Mizrahi
Mishel - Sea bien venido, tio Moshon, en muestro kuartier prove! Ke bushka por aki?
Moshon - Daviko, mi alma, tu sos espesialista de kafe, trayeme un kafe kaymakli i no te okupes de mis echos…. Oh!.. no tienes una siya kon espaldera?? Estas siyas bashas a la turka no son del todo komodas!
Mishel - Siyas kon espaldera kere el tio Moshon! Kon este burako de "kafedjilik" ke tengo i kon medio drahme el kafe, kere i siya kon espaldera!? No kere i alguna poltrona?...Se ve ke frekuenta los kuartieres rikos i los senyores ke tienen miles i miles de liras de oro de dota para dar a sus ijas… Na... aki tiene el kafe.. tio Moshon... provecho i salud!
Moshon - Mersi…mersi… No me dizes Daviko, en pasando oyi kantigas por aki… Ke es??
Mishel - Tenemos al lado un klub sionista! Save tio Moshon ke mas de 15.000 personas ya partieron para la Palestina… i kada anyo parten mas de 500?? Ah! Si este mamzer de inglez mos dava mas sertifikatos para la Palestina!… Personas ke konosko i ke no tenian bragas afilu, despues ke se fueron ayi estan mandando kada mez a los suyos dos i tres liras inglezas, ke le aferra mabul de drahmes!
Mazalto- Adio! Tio Moshon el korredor de novias esta por aki?? Para ke vino?
Mishel - Para toparle novio para eya, tia Mazalto!
Mazalto - Adjenemol!.. Perro!.. Deskarado! A si el Dio le de bueno, tio Moshon, le kero avlar por una ijika guerfana… ke ya es ora ke se kaze la dezmazalda! Es un Sefer Tora al kal ke va meter, tio Moshon. El Dio se lo va pagar…
Moshon - ( aparte)- Ke manya ke tienen los proves de tomar al Dio por kashero!
Mishel - Bueno, tia Mazalto, si kere azer un zahu, kon avlar de la ventana va tratar el echo??
Mazalto - Tienes razon, vo abashar!
Moshon - Bre Daviko, siempre te entremetes en mis echos! No tengo tiempo para estas bovedades.
Mishel - No importa, tio Moshon, se kere ke en vezes pense i a los proves para ke el Todo Poderozo le mande echos buenos.
Mazalto - Oh! … Ya no me kedo reflo!!
Mishel - Sentese, sentese, tia Mazalto.
Mazalto - Lo ke le kero rogar, tio Moshon, es ke mire a ver si puede kazar a Perlika; es una buena ija, guerfana de padre, ma ermoza i muy onesta. Komo Chuchu va partir para la Palestina i ke la Federasion Sionista no le da sertifikado si no se kaza… me parese ke el, tio Moshon, kon su palavrika dulse, kon su eskperiensa de kazamentero lo puede konvenser a kazarse kon Perlika…En la Palestina todos lavoran i todos ganan, mujeres i ombres….
Moshon - … Me maraviyo para eya, tia Mazalto; este es el zahu ke kere azer? Darle por marido a Perlika un bandido komo Chuchu, inyorante, borrachon i djugador?...
Mazalto - ... I porke le prometieron sertifikato para la Palestina?
Moshon - - Porke ya ay sinko anyos ke esta asperando su torno…Kada anyo aze un skandalo! Agora le disheron: no puedemos sakrifikar un sertifikato para ti solo. Kazate i te vamos a dar un sertifikato de emigrasion para dos..
Mishel - Kon la esperansa ke no va topar novia!...
Shimon - Exaktamente! Agora, oyga tia Mazalto: Para azer un mal kazamiento mijor es no meter mano, ni boka…Perlika se kazara a su ora buena i no kon un mansevo piedrido, un "chakal" komo uzamos a dizir..
Aki tienes la moneda para el kafe, Daviko… Ke se keden en buena ora…
Mishel - Vaya en buena ora, tio Moshon.
Mazalto - Ke sus piezes korran siempre para bien i ke el Tavan le apareje un mazal bueno para Perlika!
(La kaza del Dr Margalit. Shimon batea a la puerta)
Moshon - Buenos dias Tsvi.
Tsvi – Buenos dias, tio Moshon.
Moshon - ….Es ke el doktor Mizrahi esta libero??
Tsvi – No, tio Moshon, esta en su klinika, aki, tiene un kliente. Si kere lo puede asperar…
Moshon - … I la madmuazel Iren Mizrahi, no esta en kaza?
Tsvi – No. Mademuazel Iren se fue al konservatuar…
Moshon - … al "konservatuar"!… Bueno, te rogo de dezirle a la senyora Mizrahi ke tio Moshon le kere avlar de urjensia..
Tsvi - …Bueno, vo ver si la senyora Mizrahi puede vinir.
Moshon - Va, va, esto seguro ke va vinir..
Tsvi – Bueno, ya vo.
Moshon(solo) - …Me esta kedando el echo por 500 liras de oro!... El padre del ninyo dize ke a su ijo, ke es dentista, le reviene una dota de 2000 liras a lo menos, ma komo la kere a madmuazel Iren, ya se va akontentar kon 1500. Ma, madam Mizrahi se apego en mil liras i no mas!!!
Oh! Ke difisil ofisio es ser korredor de novias!...Se kere tantas kalidades para reushir: la elokuensia de un avokato, la diplomasia de un ministro i la estratejia de un jeneral!...Los mansevos keren i el amor i las liras, komo en la kantiga:
Si tu papa no me va dar,
Mil i kinientas liras,
Ayde, mil i kinientas liras!
Ke sepas ke te vo olvidar,
Kon el "raki" Nahmias,
Ayde kon el raki Nahmias!...
Eh! …esto es la vida!...(Viendo a la Sra Mizrahi ke entra) Oh! Komo esta madam Mizrahi? Komo lo tengo al senyor doktor? Espero ke ya lo konvensio a no insistir por la chika diferensia de 500 liras de oro… una bavajada!
Sra Mizrahi – No es bavajada, tio Moshon! Mil liras de oro, ya es de muestro boy; sin tomar en konsiderasion el ashugar i la blankeria, todo djusto i komplido; todo de prima kualidad, merkado en la "Galeries Lafayette" de Paris… 25 kombinezones kon dantelas finas, point de Venise…
Moshon - ..Por esto no ay a diskutir, madam Mizrahi (a parte- 25 kombinezones para a la fin echarse a la kama desmuda!) El punto de diferensia, no es el punto de Venise, madam Mizrahi, sino solamente las 500 liras…
Sra Mizrahi – No i no! dishimos 1000 liras de oro i todo komplido i de prima kualita!.. Si no estan de akordo, mejor es kortar de agora!!
Moshon – Komo? Kortar, tan presto?!... Un kazamiento entre dos famiyas respektables es una bendision del Dio… i es menester de meter un poko de buena veluntad, senyora Mizrahi.
Sra Mizrahi – Ya lo se, ma mas de esto no podemos!
Dora - (kon un aksento fransez) Maman, ya torni del konservatuar. Bonsoir.
Sra Mizrahi – Bonsoir, mi ija, va a tomar el gute a la terasa…
Dora – Saves mama ke me vo kazar?
Sra Mizrahi – (en un grito) K U A L O ?!!....
Moshon – (a parte) Ya me kayo el fecho a l'agua!
Dora – No te espantes, mama, ago lo ke se yama "marriage blanc", un kazamiento falso para entrar legalmente en Palestina, porke ya te dishe ke mi ideal es de bivir en Palestina!...
Sra Mizrahi – Ma estas loka!!...
Moshon – Ma es una verguensa… ija onrada azer estas kozas!!...
Sra Mizrahi – Kualo keres, matar a tu madre?..
Moshon – Matar a tu madre!!... es un skandalo!... I kon ken vas a azer este kazamiento??
Dora – Kon Chuchu de la Regie-Vardar ke ya obtuvo un sertifikato de imigrasion!
Moshon – Oh!...kon Chuchu!... No es posible! Kon Chuchu?!…el bandido….el djugador!...El chakal!...
Sra Mizrahi – Loka, ija loka!... Pensa a lo ke estas diziendo!...
Dora – Esta es mis desizion i esto sera!...
Dr Mizrahi – Ke pasa?? Ke son estos gritos? Es verguensa… tengo klientes!…
Shimon – Doktor Mizrahi…su ija…kon Chuchu.. se va kazar kon Chuchu…kon un bandido, para irse a Palestina…
Dr Mizrahi – Bueno, bueno, ya se avlo muncho de esto…Mi ija tiene 22 anyos… tiene un ideal!...le do mi bendision!...
Dora – Mersi, papa, cheri!...
Shimon – Papa cheri!... Mira a tu madre ke ya se desmayo…Senyor Mizrahi… Dr. Mizrahi…penso…
Dr Mizrahi – Basta!...Es mi echo!...No kero korredor para kazar a mi ija!...Afuera!...
Shimon – Sionistas!...Emansipasion!… Evolusion!... Ay, ay, ay!..Esto lo yamo yo "revolusion", "destruksion"!...Otros pokos anyos no avra mas pan para muestro respektable ofisio de korredor de novias!... Ke katastrofa!!...
Volver |